Anda Eker

Wstęp

Anda Eker, polsko-żydowska poetka urodzona 25 lipca 1912 roku we Lwowie, to jedna z mniej znanych, ale niezwykle utalentowanych postaci literackich dwudziestolecia międzywojennego. Pomimo krótkiego życia, które zakończyło się tragicznie w wieku zaledwie 23 lat, jej twórczość pozostawiła trwały ślad w polskiej literaturze. Eker była nie tylko poetką, ale także osobą zaangażowaną w życie intelektualne i kulturalne żydowskiej społeczności. W artykule tym przyjrzymy się jej życiu, twórczości oraz wpływom, jakie miała na literaturę dziecięcą i poezję dla dorosłych.

Życiorys Anda Eker

Anda Eker urodziła się w zamożnej rodzinie mieszczańskiej jako pierwsze dziecko Fejgi i Samuela Ekerów. Jej ojciec był aptekarzem i aktywnie angażował się w działalność społeczną oraz syjonistyczną. Młodszy brat Andy, Ignacy, zrealizował karierę artystyczną jako malarz i krytyk sztuki po emigracji na Jamajkę. Anda rozpoczęła naukę w prywatnej szkole Marii Reginy Goldfarbowej, a później uczęszczała do Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego im. Juliusza Słowackiego we Lwowie.

W 1930 roku rozpoczęła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza, gdzie aktywnie uczestniczyła w Żydowskim Towarzystwie Filozofów. Niestety, studia przerwała w 1933 roku z powodu emigracji do Palestyny, gdzie podjęła naukę w szkole rolniczej w Nahalal. Jej życie było pełne podróży między Lwowem a Tel Awiwem, co miało istotny wpływ na jej twórczość literacką.

Pogarszający się stan zdrowia oraz osobiste problemy skłoniły ją do powrotu do Lwowa w 1935 roku. Zmarła 23 stycznia 1936 roku, a przyczyną jej śmierci było zapalenie płuc, choć niektóre źródła sugerują możliwość samobójstwa. Jej przedwczesna śmierć przerwała rozwijającą się karierę artystyczną i pozostawiła pytania o to, co mogłaby jeszcze osiągnąć.

Twórczość poetycka Anda Eker

Eker zadebiutowała jako poetka już w wieku trzynastu lat, publikując swoje pierwsze utwory w „Chwilce”, dodatku do żydowskiej gazety „Chwila”. Jej talent szybko dostrzegła redaktor naczelna tego dodatku, Runy Reitmanowa. Eker była związana z „Chwilką” przez całe swoje życie, regularnie publikując tam swoje prace. Jej pierwszy tomik poezji „Na cienkiej strunie” ukazał się w 1935 roku, na krótko przed jej śmiercią.

Pośmiertnie opublikowane zostały również inne teksty Eker, które zebrali i zredagowali jej rodzice oraz przyjaciele. Jej twórczość odzwierciedla zaangażowanie w życie żydowskiej społeczności oraz odniesienia kulturowe płynące zarówno z tradycji żydowskiej, jak i polskiej literatury.

Inspiracje i wpływy literackie

Eker czerpała inspiracje z wielu źródeł literackich. Jej znajomość hebrajskiego była ograniczona, a język jidysz był jej obcy. Tworzyła głównie w języku polskim, co sprawiło, że jej twórczość jest mocno osadzona w polskiej kulturze literackiej. Wśród poetek i poetów, którzy mieli wpływ na jej styl można wymienić Marię Pawlikowską-Jasnorzewską oraz Kazimierę Zawistowską.

W poezji Eker dostrzegalny jest również wpływ Skamandrów – grupy poetów skupionej wokół Warszawy na początku XX wieku. Tematyka przyrodnicza oraz pochwały życia są charakterystyczne dla tego nurtu i widoczne również w twórczości Eker. Jej utwory często oscylują wokół tematów egzystencjalnych oraz codziennych problemów ludzi zwykłych.

Twórczość dziecięca Anda Eker

Anda Eker pisała także dla dzieci, co stanowi istotny element jej dorobku literackiego. W 1937 roku jej teksty dla najmłodszych zostały zgromadzone i wydane posthumicznie jako cztery tomiki: „Mama śpiewa kołysankę”, „O świerszczyku muzykancie”, „Słoneczny światek” oraz „Ojców dzieje”. Ostatni z wymienionych wyróżnia się obecnością treści judaistycznych, które nie mają charakteru religijnego, lecz służą jako sposób przekazania dzieciom tradycji żydowskich.

Eker starała się poprzez swoje pisanie wzbudzić miłość do Palestyny – nowej ojczyzny Żydów – oraz zapoznać młode pokolenie z ideami syjonizmu i sylwetkami narodowych bohaterów. Próbowała także renarracji biblijnych opowieści w sposób przystępny dla dzieci, co miało na celu zainteresowanie ich historią oraz kulturą żydowską.

Podsumowanie

Anda Eker to postać niezwykle interesująca i ważna dla polskiej literatury XX wieku. Pomimo krótkiego życia i tragicznej śmierci pozostawiła po sobie bogaty dorobek literacki zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci. Jej twórczość odzwierciedla nie tylko osobiste przeżycia i emocje poetki, ale również szersze konteksty kulturowe społeczeństwa żydowskiego w Polsce tamtych czasów. Dzięki swoim utworom udało jej się stworzyć most między różnymi tradycjami kulturowymi oraz pokoleniami czytelników. Anda Eker pozostaje więc ważnym głosem w historii polskiej poezji i literatury żydowskiej.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).