Białorutenizacja

Białorutenizacja

Białorutenizacja to proces, który polega na nadawaniu cech kultury białoruskiej osobom lub zbiorowościom, które wcześniej funkcjonowały w ramach innych kultur. Ma na celu umocnienie pozycji kultury i języka białoruskiego w różnych dziedzinach oraz na określonych obszarach. Proces ten zyskał szczególne znaczenie w latach 20. XX wieku, kiedy to stał się częścią oficjalnej polityki władz Białoruskiej SRR. Współcześnie można zauważyć, że niektórzy badacze zwracają uwagę na to, iż białorutenizacja objawia się w określaniu elementów i dziedzictwa kultur nie-białoruskich na Białorusi jako integralnych części kultury białoruskiej.

Pochodzenie idei białorutenizacji

Idea białorutenizacji zrodziła się w środowisku działaczy białoruskiego ruchu narodowego oraz inteligencji białoruskiej na początku XX wieku. Sformułowana została w programach białoruskich partii politycznych o charakterze narodowym, demokratycznym i socjalistycznym. Działacze ci dostrzegali potrzebę wzmacniania kultury białoruskiej i promowania jej wartości, co miało być odpowiedzią na dominację innych kultur, zwłaszcza polskiej i rosyjskiej, w regionie.

Okres międzywojenny

Wśród inicjatorów białorutenizacji byli działacze białoruskiego ruchu narodowego, którzy podczas rewolucji październikowej i wojny domowej przystąpili do bolszewików. Wiązali oni z władzami radzieckimi nadzieję na wzmocnienie roli kultury białoruskiej. W miarę jak nowa władza zyskiwała stabilność, zaczęto wdrażać politykę białorutenizacji.

Pierwsze kroki ku białorutenizacji miały miejsce podczas wojny domowej w Rosji. Wprowadzono język białoruski jako język państwowy republiki, zaczęto tworzyć szkoły o białoruskim charakterze oraz tłumaczyć dokumenty urzędowe na język białoruski. Mimo to powstawały również szkoły uczące w duchu kultur innych narodów zamieszkujących te tereny.

W grudniu 1920 roku Piotr Iljuczonak zgłosił swoją kandydaturę do władz Komunistycznej Partii (bolszewików) Białorusi (KP(b)B) i został poparty. Pod jego kierownictwem przy Narodowym Komisariacie Oświaty Białoruskiej SRR otwarto kursy przygotowujące dla nauczycieli w zakresie białorusoznawstwa. Znaczącą rolę w tym procesie odegrał Jazep Losik, który stał na czele tych kursów.

Rozwój edukacji i kultury

W kolejnych latach podjęto szereg działań mających na celu rozwój edukacji i kultury białoruskiej. Wprowadzono system wychowania przedszkolnego oraz edukacji szkolnej, a także szkół zawodowo-technicznych. W 1921 roku otwarto Białoruski Uniwersytet Państwowy oraz Instytut Kultury Białoruskiej. Były to instytucje mające kluczowe znaczenie dla kształtowania nowego pokolenia nauczycieli i intelektualistów białoruskich.

Jednakże kwestia białorutenizacji była również przedmiotem sporów wewnętrznych w Radzieckiej Partii Komunistycznej (bolszewików). Niektórzy działacze sprzeciwiali się tworzeniu nowych bytów państwowych na terytorium dawnego Imperium Rosyjskiego. Mimo to po zakończeniu wojny domowej oraz pod wpływem nacisków ze strony partii komunistycznych udało się przyjąć politykę narodową jako element ogólnoradzieckiej polityki narodowościowej.

Współczesne aspekty białorutenizacji

Współcześnie proces białorutenizacji przybiera różne formy i ma różnorodne skutki. Historycy i politolodzy wskazują na zmianę sposobu postrzegania historii polskich oraz litewskich magnatów i ziemian, którzy niegdyś zamieszkiwali tereny współczesnej Białorusi. Obecnie ich postacie są coraz częściej przedstawiane jako elementy kultury białoruskiej, co świadczy o dążeniu do niwelowania negatywnego wydźwięku klasowego oraz negacji ich polskiego czy litewskiego charakteru.

Zjawisko to budzi kontrowersje zarówno wśród badaczy, jak i społeczeństwa. Przywoływane są przykłady znanych rodów magnackich, takich jak Radziwiłłowie czy Sapiehowie, które obecnie często określa się mianem „białoruskich”, mimo ich historycznych związków z Polską i Litwą.

Przykład Walentego Wańkowicza

Innym ciekawym przypadkiem jest postać Walentego Wańkowicza, której wystawa w jednym z mińskich muzeów sugerowała jego przynależność do kultury białoruskiej. Krytyka tego podejścia nasila się wśród ekspertów, którzy podkreślają, że Wańkowicz nie inspirował się motywami białoruskim ani nie można go przypisywać do białoruskiej tradycji artystycznej tylko dlatego, że tworzył na ziemi należącej obecnie do Białorusi.

Religia a białorutenizacja

Kolejnym aspektem związanym z procesem białorutenizacji jest jego wpływ na społeczność katolicką na Białorusi. W latach 90. XX wieku pojawiły się głosy sugerujące, że osoby deklarujące się jako Polacy są w rzeczywistości spolonizowanymi Białorusinami. Działacze niektórych partii narodowych postulowali przywrócenie tych osób do „rodzimej białruskości”, co miało obejmować m.in. pozbawienie Kościoła katolickiego polskiego charakteru.

Przykładem tak integracyjnych działań było Białoruskie Zjednoczenie Chrześcijańsko-Demokratyczne, które sprzeciwiało się używaniu języka polskiego w liturgii katolickiej na rzecz

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).